Mondzorg

De mond is de toegangspoort van het lichaam. De mond is dan ook niet als los onderdeel van het lichaam te beschouwen. Functioneert de mond niet goed dan krijgt ook het lichaam problemen. Al langer werden maagklachten gerelateerd aan onvoldoende kauwfunctie. Meer en meer ontdekt de wetenschap een onderhouding en toename van systeemziektes door mondziektes zoals suikerziekte ( diabetes), hart- en vaatziektes( endocarditis), vroeggeboortes, hoofdpijnen etc.

Daarnaast heeft een (gezonde) mond een maatschappelijke en relationele functie: Representatie, spraak, smaak, reuk, zelfverzekerdheid, eigenwaarde.

Wat houdt “Mondzorg”in:

  • Herkennen van “ziektes” in de mondholte
  • Behandelen van “ziektes” in de mondholte
  • Herstellen van schade in de mondholte
  • Voorkomen van “ziektes”in de mondholte
Herkennen

Het herkennen van een “ziekte”in de mondholte wordt genoemd het stellen van de diagnose. Daarnaast wordt ook de geleden schade opgenomen. Hiermee is de patient niet geholpen omdat zijn/haar doel is om de ziekte ( eventueel met pijn) en schade te herstellen. Nu is het nooit zinvol om per kies of tand (element) naar een oplossing te kijken maar naar de conditie van gehele mond en de mogelijkheden voor herstel. Tenslotte bouw je ook geen mooie schuur aan een vervallen woning. Voor de mondholte wordt daarom een “behandelplan”opgesteld rekening houdend met de wensen van de klant. Vaak zijn er meerdere behandelmogelijkheden. Gezamenlijk , klant en tandarts, bepaal je tenslotte een “behandeltraject”.

Net als een huisarts heeft een tandarts de helicopterview. Hij/zij moet de brede kennis en kunde hebben om de ziektes te herkennen en een behandeling te indiceren. Om die reden is dit ook een voorbehouden behandeling en kun je dit niet uitbesteden aan specialistisch opgeleide mondzorgwerkers zoals een mondhygiënist(e) , tandprothetist of kaakchirurg. Taakdelegatie is dan ook slechts toe te passen na de fase van “herkenning”. De tandarts houdt de regie voor de diagnostiek, het behandelplan en het behandeltraject.

Behandelen

De mondholte is een complex systeem van tanden, kiezen, tandvlees, slijmvliezen, tong,wang, lippen, speekselklieren en alles wat onder de slijmvliezen is gelokaliseerd zoals kaakbot, bloedvaten, lymfevaten en klieren en zenuwen. Alle zichtbare onderdelen worden bij een periodiek onderzoek gecontroleerd. Voor zover mogelijk worden ook onzichtbare structuren beoordeeld op en met röntgenfoto’s.

Afwijkingen kunnen voortkomen uit een systemische aandoening of bacterieel van aard zijn. Voor de systemische aandoeningen is specifieke kennis vereist van een specialist zoals een MKA-chirurg of KNO-arts. De tandarts zal bij herkenning van deze aandoeningen doorverwijzen.

Tandartsen behandelen de bacteriële mondafwijkingen. Daarnaast kan schade ontstaan door verkeerd gebruik van het gebit

De mondziektes met bacteriële oorzaak zijn globaal in te delen in 2 ziektes:

  • Cariës ( gaatjes)
  • Parodontitis

Bacteriën voeden zich met zoetstoffen en scheiden zuren af. Deze zuren brengen schade toe aan glazuur en tandbeen van een tand/kies en aan het tandvlees waardoor “gaatjes”ontstaan en tandvleesontstekingen ( parodontitis)

Schade door verkeerd gebruik van het gebit:

  • Slijtage ( overmatig gebruik door klemmen, knarsen of persen)
  • Erosie ( door zuurwerking)
Herstellen
  • Cariologie:   Cariës is tandbederf en vaak aangeduid als “gaatje”. “Gaatjes”voelt u niet. Bacteriën produceren afvalstoffen die zuur zijn en het glazuur en tandbeen verweken. Hierdoor ontstaat een holte waar bacteriën in doordringen en verderop het tandbeen verweken. Het “gaatje” wordt door de tandarts behandeld door het verweekte tandbeen en glazuur weg te nemen en het defect te vullen. Bij ons in de praktijk worden alleen witte vulmaterialen gebruikt ( composieten)
  • Endodontie: Grote gaatjes infecteren een zenuwholte. Pas dan ervaart u pijn; maar ook niet altijd. De zenuw kan geruisloos afsterven waarna de bacteriën de tand verlaten door de wortel en een ontsteking veroorzaken in het kaakbot. Geïnfecteerde zenuwkanalen worden behandeld met een wortelkanaalbehandeling. Bij een wortelkanaalbehandeling worden de wortelkanalen afgevuld met een flexibel en stabiel vulmateriaal om her-infectie te voorkomen.
  • Kroon-brugwerk: Indien vullingen te groot zijn kunnen ze breken onder de kauwkrachten. Een breukrand kan zeer ongunstig diep onder het tandvlees of de botrand uitkomen. De kies is dan niet meer reparabel en dient verwijderd te worden. Met kronen wordt de breukkans sterk verminderd. De kroon omvat de hele kies/tand en de wortel waardoor de krachten over een groter oppervlak worden verdeeld en de druk kleiner is. Met kronen kunnen ook ( geringe) standsveranderingen worden uitgevoerd van tanden/ kiezen die scheef of gedraaid staan. Frontkronen worden daarom vaak toegepast om de lachlijn te herstellen en de vaak sterk verkleurende vullingen te vervangen voor een fraaie esthetiek.
    Met bruggen kunnen “open ruimtes”door vroegtijdig verwijderde kiezen worden opgevuld. Er zijn dan wel pijlerelementen nodig. Door de komst van implantaten worden bruggen steeds minder toegepast.
  • Implantologie: indien tanden en/of kiezen verloren zijn gegaan kunnen we een kunstwortel aanbrengen. Dit zijn de zogenaamde “implantaten”. Ze zijn vervaardigd van zuiver titanium en worden in vele medische disciplines gebruikt waaronder de orthopedie. Implantaten moeten ingroeien in het kaakbot. Het succespercentage hiervan is voor de tandheelkunde momenteel hoger dan 98%.
    Om een implantaat te kunnen plaatsen is voldoende botvolume nodig. Dit is niet altijd voorhanden omdat een kaak krimpt nadat een tand of kies is verwijderd. Ook kan er door kaakkrimp te weinig botmassa ontstaan boven zenuwenstrengen of onder neusholtes. Een implantoloog moet hiervoor nauwkeurig onderzoek doen en de benodigde maatregelen treffen . Dit kan betekenen dat voordat een implantaat wordt geplaatst eerst de kaakwal verbreed of verhoogd moet worden met een bottransplantaat en/of kunstbot.
    Implantaten zijn de pijlers voor een kroon, voor een brug of voor een kunstgebit ( het zgn.”klikgebit”)
  • Parodontologie: Naast cariës is dit de tweede “mondziekte” van bacteriologische aard. De bacteriën van de mondholte gebruiken speekseleiwitten en voedselbestanddelen om te hechten aan het tandoppervlak; de zgn. tandplak. Met de geproduceerde afvalstoffen( zuren ) tasten ze niet alleen het glazuur aan maar ook het tandvlees waardoor een tandvleesontsteking ontstaat: gingivitis. Indien het tandvlees door de ontsteking weker wordt dringen de bacteriën door onder het tandvlees tussen worteloppervlak van de tand en het tandvlees en gaan daar de tandkasvezels en het kaakbot vernietigen: parodontitis. Indien dit afbraakproces lang door gaat kunnen kiezen los gaan staan en tenslotte uit vallen.
    Tandplak zal onder het tandvlees snel verkalken. Het wordt nu tandsteen genoemd. De behandeling bestaat eenvoudigweg uit” reiniging”. Tandsteen is echter zo hard dat een professional ( tandarts, mondhygiëniste of parodontoloog) nodig is om deze substantie te verwijderen. Na de professionele reiniging moet een patiënt zelf in staat zijn om , na goede instructies, nieuwe tandplak ( zachte substantie) te voorkomen.
  • Extracties: Door breuk van tanden/kiezen, ongevallen, te grote restauraties, tandbederf of onherstelbare ontstekingen is het soms onafwendbaar dat een kies verwijderd moet worden. Vaak zijn dit broze kiezen met kromme wortels in hard kaakbot. Verwijdering is dan een specialistische handeling waarbij een deel van het kaakbot chirurgisch “open “gemaakt moet worden. De chirurgische behandeling voeren we zelf uit. Hoogst zelden is hulp van een kaakchirurg nodig. Alle chirurgische behandelingen worden in steriele omgeving op de chirurgische behandelkamer uitgevoerd.
  • Protheses of ( gedeeltelijke) kunstgebitten: Herstel van verloren tanden en kiezen wordt in deze situatie uitgevoerd met tanden/ kiezen op een kunststof plaat. Deze plaat ligt los op het tandvlees van de kaakwal en zal bij spreken en kauwen bewegen. Prothesedragers leren door gewenning een kunstgebit “op z’n plaats” te houden met wang en lippen. Het is een eenvoudige, goedkope oplossing maar biedt weinig comfort. Tegenwoordig is het mogelijk om met 2-4 implantaten een prothese te laten “klikken”De prothese zit dan vast bij functioneren maar dient uitgenomen te worden om te reinigen. Er vloeit namelijk nog altijd voedsel onder de protheseplaat.
  • Trauma: Door een klap of ongeval kunnen tanden/kiezen breken, verplaatsen of uitgeslagen worden. Uitgeslagen tanden moeten zo snel als mogelijk teruggeplaatst worden. Dit kunt u zelf proberen. Indien dit niet lukt dan de tand niet schoonmaken maar bewaren in melk en zo snel als mogelijk een ( spoed) tandarts bezoeken.
    Getraumatiseerde tanden zullen tijdelijk ( flexibel) gespalkt worden en daarna worden behandeld met de verschillende disciplines ( hierboven beschreven) van de tandheelkunde.
  • Gebitsslijtage: Onderkenning van dit probleem is een eerste vereiste. Door slijtage zal de beethoogte lager worden waardoor de kauwspieren anders gaan functioneren. Tijdig de beethoogte herstellen is daarom vereist terwijl ook hiermee verder schade aan de gebitselementen voorkomen kan worden. Herstel kan met vullingen en/of kroon-brugwerk.
Voorkomen

Aangezien de “mondziektes” merendeels een bacteriële oorzaak hebben bestaat preventie uit het bestrijden van deze bacteriën. Hiervoor kun je het aantal bacteriën reduceren en ze voeding onthouden. Aantallen reduceren betekent dat ze weggepoetst moeten worden. Dit kan met een ( elektrische ) borstel op de vrije vlakken en ragers/tandenstokers en/of floss-draad op de vlakken die tegen elkaar aan staan. De bacteriën voeden zich met zoetstoffen. Een zoetarm dieet is daarom gunstig voor gebitsgezondheid.

Professionele reiniging en hygiëne-instructies worden gegeven door:

  • De mondhygiëniste: reinigt de gebitselementen boven en diep onder het tandvlees van tandplaque en tandsteen en geeft reinigings- en voedingsadviezen
  • De preventieassistente: reinigt de gebitselementen van zichtbare tandsteen en plaque ( boven het tandvlees) en geeft reinigings- en voedingsadviezen 

Daarnaast voeren beide disciplines de volgende preventieve behandelingen uit

  • Sealen: het dichtplakken van de voor “gaatjes”kwetsbare glazuurgroef op het kauwvlak van een kies
  • Fluoridering: aanbrengen van een fluorlak om het glazuur harder en beter bestand tegen tandbederf te maken
  • Bleken: het witter maken van het gebit door aanbrengen van een waterstofperoxideoplossing. Dit is een esthetische behandeling en is toegestaan boven de leeftijd van 18 jaren
  • Gewoon Gaaf: preventieprogramma voor kinderen vanaf 2 jaren oud

Start typing and press Enter to search